Aleksander Waszkielewicz
Jak można przekazywać informacje oraz komunikować się w sposób dostępny i efektywny? Do tego przydadzą się praktyczne wskazówki. Na przykład listy sprawdzające, które pomagają przekazywać informacje różnymi kanałami i komunikować się z osobami z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Poznanie zasad sprawi, że komunikacja będzie bardziej użyteczna i dostępna dla wszystkich. Zrozumiała informacja jest przecież łatwiejsza do przyswojenia.
Dostępność stanowi jedno z praw człowieka. Z kolei dostępność informacji i komunikacji jest zagwarantowana w Konstytucji (art. 54 i 69). Bez dostępu do informacji i komunikacji nie można realizować innych praw człowieka (jak prawo do edukacji, udziału w kulturze, pracy i zatrudnienia, ochrony zdrowia itp.).
Co mówi prawo?
Dobre prawo to nasz klucz do efektywnego funkcjonowania w społeczeństwie. Aktów prawnych, które tworzą przyjazną i dostępną przestrzeń wokół nas, jest zaś coraz więcej. Wśród nich warto zwrócić uwagę na:
- Konwencję ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami,
- ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,
- ustawę o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych,
- ustawę o języku migowym i innych środkach komunikowania się,
- ustawę o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze,
- a także regulacje, które dotyczą projektów europejskich (Standardy dostępności dla polityki spójności 2021-2027; plik DOCX, 18,6 MB).
W artykule wykorzystujemy także standardy dostępności polskich, amerykańskich, kanadyjskich i europejskich uniwersytetów, placówek i organów edukacyjnych (między innymi: Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Pennsylvania State University, University of Florida, Utah State University, BCcampus, Europejska Agencja do spraw Specjalnych Potrzeb i Edukacji Włączającej). Trzeba bowiem podkreślić, że dostępność informacji i komunikacji jest w umiarkowanym stopniu regulowana przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Tego typu dostępność zapewnia się w oparciu o wypracowane najbardziej uniwersalne rozwiązania lub inne dobre praktyki.
Skuteczna komunikacja
Warto przy tym pamiętać, że potrzeby osób komunikujących się lub pozyskujących informację są indywidualne. Zapewniając dostępność informacji i komunikacji w sposób optymalny, należy uwzględnić przede wszystkim:
- rodzaj odbiorców,
- rodzaj informacji,
- kanał komunikacji,
- warunki, w jakich odbywa się komunikowanie.
Uwzględniając te wszystkie czynniki, jesteśmy w stanie zapewnić (pełną) dostępność.
Trzeba jednak pamiętać, że stosowanie takiego podejścia – zgodnego z ideałem – wymaga bardzo dużej wiedzy eksperckiej w tym obszarze i nie jest osiągalne dla zdecydowanej większości osób. Odpowiedzią na to jest niniejszy artykuł. Przedstawia uniwersalne rozwiązania, które sprawdzą się w większości zastosowań. Pozwala też na stosunkowo łatwe wprowadzanie dostępności. Dzięki temu każda osoba może w prosty sposób zapewnić dostępność swojej informacji i komunikacji.
Dostępność informacji (PDF, 200 kB) – dokument zawiera:
- Lista sprawdzająca dla dokumentu elektronicznego
- Lista sprawdzająca dla informacji drukowanej
- Lista sprawdzająca dla informacji ustnej
- Lista sprawdzająca dla informacji odręcznej
- Lista sprawdzająca dla gablot, tablic informacyjnych, banerów oraz ekranów i telebimów
- Lista sprawdzająca dla nagrań
Dostępność komunikacji (PDF, 168 kB) – dokument zawiera:
- Lista sprawdzająca do komunikacji z osobą z doświadczeniem kryzysu psychicznego
- Lista sprawdzająca do komunikacji z osobą niewidomą lub słabowidzącą
- Lista sprawdzająca do komunikacji z osobą głuchą lub słabosłyszącą
- Lista sprawdzająca do komunikacji z osobą z niepełnosprawnością ruchu
- Lista sprawdzająca do komunikacji z osobą z niepełnosprawnością mowy
Autor: Aleksander Waszkielewicz – Prezes Zarządu Fundacji na Rzecz Osób z Niepełnosprawnościami (Fronia), ekspert w zakresie dostępności i niepełnosprawności, członek Rady Dostępności, członek i ekspert komitetów monitorujących Fundusze Europejskie
Tekst powstał w ramach partnerskiego projektu „Działania informujące i promujące Fundusze Europejskie wśród organizacji pozarządowych”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej dla Funduszy Europejskich na lata 2021-2027.